Portal popularnonaukowy miesięcznika "Delta"

Przeskocz do treści

Polak potrafi

Polak potrafi

W dniach 30-31 sierpnia 2017 roku odbył się (tradycyjnie w Paryżu) międzynarodowy finał 31. Mistrzostw Świata w Grach Matematycznych i Logicznych. W finale biorą udział reprezentacje poszczególnych krajów, wyłonione w drodze krajowych eliminacji. W roku akademickim 2016/17 polskich eliminacji nie zorganizowano, jednak do organizatorów (Francuskiej Federacji Gier Matematycznych) zgłosiły się dwie osoby z Polski z prośbą o indywidualne dopuszczenie do eliminacji. Prośbę spełniono i obie dotarły do finałów w swoich kategoriach wiekowych, kontynuując w ten sposób ciąg wcześniejszych sukcesów polskich uczestników Mistrzostw: Mirosław Zajdel został mistrzem świata w kategorii GP (dorośli niezawodowcy), Robert Ciężabka zajął 7. miejsce w kategorii L2 (studenci).

Polskie eliminacje do Międzynarodowych Mistrzostw w Grach Matematycznych i Logicznych odbędą się po raz XV. Do 15 stycznia można wysłać rozwiązania zadań I etapu. Więcej informacji na stronie: gmil.pwr.edu.pl

Nowości z zamierzchłej przeszłości

tematy

Nowa edycja Konkursu Prac Uczniowskich z Matematyki

40. Konkurs Uczniowskich Prac z Matematyki im. Pawła Domańskiego

obrazek

Zachęcamy do uczestnictwa w Konkursie, do napisania własnej, oryginalnej matematycznej pracy. Konkurs skierowany jest do uczniów szkół ponadpodstawowych oraz podstawowych w klasach 7-8. Propozycje tematów, listę laureatów, wyniki niektórych prac, szczegółowy regulamin można znaleźć na stronie Konkursu.

Termin nadsyłania prac: 30 kwietnia 2018.

Konkurs Prac Uczniowskich

Praca nagrodzona w konkursie Delty znalazła się w finale Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej

W niedzielę 10 kwietnia 2016 roku ogłoszono wyniki polskiej edycji Konkursu Młodych Naukowców UE (EUCYS), której organizatorem w Polsce z ramienia Komisji Europejskiej jest Krajowy Fundusz na rzecz Dzieci.

Do Europejskiego finału zakwalifikowała się m. in. praca Jadwigi Czyżewskiej, laureatki zeszłorocznego, XXXVII Konkursu Uczniowskich Prac z Matematyki, organizowanego przez Deltę oraz Polskie Towarzystwo Matematyczne. Jadwiga Czyżewska w Brukseli podczas wrześniowego finału będzie prezentować swoją pracę Kolorowanie płaszczyzny, prostych i okręgów.

Dwaj inni laureaci zeszłorocznego KUPzM, Tomasz Przybyłowski za pracę O budowaniu na trójkątach oraz Krzysztof Zamarski za pracę Ciągi komplementarne, uzyskali 2. oraz 3. nagrodę.

Nagrodzonym serdecznie gratulujemy i życzymy mnóstwa sukcesów.

Redakcja

Setna rocznica śmierci Mariana Smoluchowskiego

Marian Smoluchowski (1872-1917)

obrazek

Marian Smoluchowski

Marian Smoluchowski

5 września 1917 roku, śmierć 45 letniego Mariana Smoluchowskiego przerwała nagle jego błyskotliwą działalność naukową, obejmującą wiele dziedzin fizyki. Marian Smoluchowski jest uważany za jednego z największych polskich fizyków i niemal pewnego polskiego kandydata do Nagrody Nobla, której jednak nie dane mu było otrzymać z powodu przedwczesnej śmierci.

O życiu i osiągnięciach naukowych Mariana Smoluchowskiego pisaliśmy wielokrotnie. Specjalny numer Delty z grudnia 1997 roku w całości poświęcony był naszemu wybitnemu badaczowi. Zapraszamy do lektury.

nagrody dziekanów

Nagrody Dziekanów

Komitet Redakcyjny Delty przyznał doroczną Nagrodę Dziekanów dla autora najlepszego artykułu opublikowanego w roku akademickim 2015/2016. Wyróżnienia otrzymały Barbara Ciesielska i Agnieszka Kowalczyk za artykuł Tam, gdzie matematyka, sztuka i magia łączą swoje siły, czyli słów kilka o origami (7/2016).

Lista wyróżnień z poprzednich lat:

niespodzianka

recenzje

Recenzje

Człowiek, który poznał nieskończoność

Tomasz Kazana

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: wrzesień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 1 września 2017
  • Autor: Tomasz Kazana
    Afiliacja: Instytut Informatyki, Uniwersytet Warszawski
obrazek
  • Człowiek, który poznał nieskończoność
  • Robert Kanigel
  • Świat Książki, 2017

Nie będę ukrywał. Jestem zawsze niezmiernie sceptyczny, gdy podchodzę do książek o matematykach, napisanych przez nie-matematyków. Tak więc, gdy trafiła w moje ręce książka Roberta Kanigela pt. Człowiek, który poznał nieskończoność, reklamowana jako świetna biografia Srinivasy Ramanujana, to od razu sprawdziłem, kim jest autor.

Recenzje

Czekanie na renesans

Krzysztof Turzyński

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: listopad 2015
  • Publikacja elektroniczna: 1 listopada 2015
obrazek
  • Czas odrodzony. Od kryzysu w fizyce do przyszłości wszechświata
  • Lee Smolin
  • Prószyński Media, 2015

Współczesna fizyka teoretyczna przypomina trochę archipelag wysp poddany działaniu żywiołów, wynoszony w górę ruchami tektonicznymi, ale równocześnie niszczony bezlitosnym smaganiem fal. Części wewnętrzne wysp, niosące praktycznie całokształt kultury materialnej tego lądu, nie doznają przy tym żadnego uszczerbku, można wręcz rzec, że systematycznie się powiększają...

Recenzje

Zagadki o wszystkim

Tymoteusz Turzyński

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: wrzesień 2015
  • Publikacja elektroniczna: 31 sierpnia 2015
obrazek
  • Seria Poznajemy
  • Demart, 2015

Na początku wyglądało to nieciekawie. Tata sprzątnął ze stolika w moim pokoju wystawę moich konstrukcji z klocków lego i położył tam stertę książek. Nie mam nic przeciwko książkom, ale większość z tych, które tata przynosi do domu, nie nadaje się do niczego. Przynajmniej dla mnie.

Recenzje

O dobru jeszcze lepiej

Ewelina Knapska

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: luty 2015
  • Publikacja elektroniczna: 1 lutego 2015
  • Autor: Ewelina Knapska
    Afiliacja: Pracownia Neurobiologii Emocji, Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie
obrazek
  • BONOBO i ATEISTA
  • Frans de Waal
  • Copernicus Center PRESS, 2014

Człowiek jest elementem biologicznego kontinuum. Myśl ta, narzucająca się, gdy rozważa się cykl rozwojowy człowieka, jego budowę anatomiczną czy też procesy fizjologiczne weń zachodzące, jest nader rzadko przywoływana w dyskusji własności uznawanej niekiedy za specyficznie ludzką - moralności. Wciąż rośnie jednak liczba i jakość dowodów na to, że wiele zwierząt przejawia skłonności prospołeczne, takie jak umiejętność działania zespołowego albo opieka nad starymi i zniedołężniałymi członkami stada.

Recenzje

Prawa prawdziwie naturalne

Ewelina Knapska

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: luty 2014
  • Publikacja elektroniczna: 31 stycznia 2014
  • Autor: Ewelina Knapska
    Afiliacja: Pracownia Neurobiologii Emocji, Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie
obrazek
  • Moralność mózgu
  • Patricia S. Churchland
  • Copernicus Center Press, 2013

Umysł to wytwór mózgu. Budowa i funkcjonowanie mózgu człowieka i innych zwierząt jest wynikiem milionów lat ewolucji. Aspektów działania umysłu, na przykład tego, co uważamy za moralne, nie da się zatem zrozumieć bez wnikania w to, jak odpowiednie pojęcia mogły się w toku ewolucji wytworzyć i zmieniać. Oznacza to, że każda intelektualnie uczciwa próba zrozumienia ludzkiej moralności wymaga - prócz języka historii filozofii - zastosowania najnowszych osiągnięć neurobiologii, ewolucjonizmu i psychologii.

Recenzje

Kryptarytmy, czyli arytmetyka słów

Renata Jurasińska

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: styczeń 2014
  • Publikacja elektroniczna: 1 stycznia 2014
  • Autor: Renata Jurasińska
    Afiliacja: Instytut Matematyki Uniwersytetu Rzeszowskiego, Koszaliński Klub Szaradzistów „Diagram”
obrazek
  • Kryptarytmy czyli arytmetyka słów
  • Katarzyna Lipszyc
  • Wydawnictwo Nowik Sp.j., 2013

Kryptarytm (gr. kryptós = ukryty; arythmos = liczba) to zadanie szaradziarskie w postaci działania arytmetycznego, w którym cyfry zastąpiono literami. Zadaniem rozwiązującego jest odtworzenie owego działania. Takim samym literom powinny odpowiadać takie same cyfry, a różnym literom - różne cyfry. Żadna z liczb wielocyfrowych nie może zaczynać się zerem. Po zastąpieniu liter cyframi powinno otrzymać się poprawne działanie...

Recenzje

Astronomia ekstremalna

Krzysztof Turzyński

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2013
  • Publikacja elektroniczna: 1 grudnia 2013
obrazek
  • Potęga i piękno
  • Bryan Gaensler
  • Prószyński Media Sp. z o.o., 2013

Widziałem niegdyś w telewizji, przy prasowaniu, kilka programów przyrodniczych pokazujących, na przykład, jak najdłuższy wąż dorzecza Zambezi konkuruje o żer z najdłuższym tegoż dorzecza krokodylem. Gdyby czytany przez lektorkę tekst nie zawierał tych hiperbol, zerkając zza góry koszul na ekran przedstawiający lustro wody, zarośla i kilka kłapnięć gadzią paszczą, mógłbym się pewnie nie zorientować, że mam do czynienia z wartym jakiejkolwiek uwagi zjawiskiem.

Recenzje

Królowa bez Nobla

Paweł Strzelecki

o artykule ...

  • Publikacja elektroniczna: 30 czerwca 2013
  • Autor: Paweł Strzelecki
    Afiliacja: Instytut Matematyki, Uniwersytet Warszawski
obrazek
  • Królowa bez Nobla. Rozmowy o matematyce
  • Krzysztof Ciesielski, Zdzisław Pogoda
  • Demart, 2013

W świecie popularyzacji matematyki Krzysztof Ciesielski i Zdzisław Pogoda - choć jest ich tylko dwóch - mają pozycję mocniejszą niż bracia Marx w świecie komedii filmowej, więc każdą ich książkę witam z radością i zaciekawieniem: jaka będzie? Czy dowiem się czegoś nowego, czy odnajdę myśli znane, ale opowiedziane lepiej, niż inni robili to wcześniej?

Recenzje

Życie na żywo

Odkrywanie tajemnic ewolucji nie ma końca

Magdalena Fikus

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: maj 2013
  • Publikacja elektroniczna: 30 kwietnia 2013
obrazek
  • Największe wynalazki ewolucji
  • Nicka Lane
  • Prószyński i S-ka, 2012

Choć nie jest to miejsce recenzji książkowych, to dziś postanowiłam się podzielić z Czytelnikami głębokim wrażeniem, jakie wywarła na mnie niezwykła książka: wydana w Polsce w końcu 2012 roku (Prószyński i S-ka) Nicka Lane'a Największe wynalazki ewolucji. W 2010 roku nagrodzona została przez Royal Society jako najlepsza popularyzacja roku. Lektura umożliwiająca kilka dni prawdziwej przyjemności.

Recenzje

Zdegenerowany trójkąt

Krzysztof Turzyński

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: marzec 2013
  • Publikacja elektroniczna: 1 marca 2013
obrazek
  • Filozofia przypadku
  • Michał Heller
  • Copernicus Center Press, Kraków, 2012

Sensacyjna (i słaba naukowo) powieść Dana Browna Anioły i demony rozpoczyna się wątkiem zamordowania Leonarda Vetry, księdza i fizyka, którego celem było naukę "doprowadzić do tego, by potwierdzała istnienie Boga" oraz "udowodnienie, że zdarzenia opisane w Księdze Rodzaju były możliwe". W swej najnowszej książce pt. Filozofia przypadku Michał Heller, także ksiądz i fizyk, jawi się jako przeciwieństwo tej postaci.

Recenzje

Kilka wyznań laika

Krzysztof Turzyński

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: marzec 2012
  • Publikacja elektroniczna: 2 marca 2012
obrazek
  • Matematyka współczesna dla myślących laików
  • Paweł Strzelecki
  • Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2011

Byłem, jak się wydaje, człowiekiem w miarę poukładanym i bez skłonności do przesadnych uniesień. Może z pewnymi wyjątkami...

Recenzje

W poszukiwaniu prawdy

Tomasz Idziaszek

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: marzec 2012
  • Publikacja elektroniczna: 2 marca 2012
obrazek
  • Logikomiks - w poszukiwaniu prawdy
  • Wydawnictwo W.A.B., 2011

W pewnym mieście fryzjer goli tylko tych, którzy nie golą się sami. Kto goli fryzjera? - to pytanie jest powszechnie znane jako paradoks Russella, nazwany tak na cześć matematyka Bertranda Russella (1872-1970), który w swoim słynnym dziele Principia Mathematica (napisanym wspólnie z Alfredem Whiteheadem) dał podwaliny pod fundament matematyki oparty na logice.

Recenzje

Gabinet matematycznych zagadek

Wiktor Bartol

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: marzec 2012
  • Publikacja elektroniczna: 2 marca 2012
  • Autor: Wiktor Bartol
    Afiliacja: Instytut Matematyki, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego
obrazek
  • Gabinet matematycznych zagadek
  • Ian Stewart
  • Wydawnictwo Literackie, 2011

Ian Stewart, którego czytelnikom Delty przedstawiać nie trzeba, stosował w swoich książkach różne formy literackie: eseje, wykłady, listy... Tym razem wybrał formę najprostszą: zbiór wszelkiego rodzaju ciekawostek, zadań, informacji, także tytułowych zagadek (do których książka się absolutnie nie ogranicza), wszystko pod wspólnym hasłem: Matematyka, której uczyliście się w szkole, to jeszcze nie wszystko

warto przeczytać

Aktualności (nie tylko) fizyczne

Pierwsza jednoczesna detekcja fal grawitacyjnych i fotonów

Michał Bejger

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Autor: Michał Bejger
    Notka biograficzna: Profesor Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN. Członek zespołu naukowego Virgo (Virgo-POLGRAW), który w lutym 2016 r. odkrył fale grawitacyjne.
  • Wersja do druku [application/pdf]: (47 KB)

Grawitacja jest jednym z czterech podstawowych oddziaływań znanych fizykom. Mimo że doświadczamy jej w codziennym życiu, jej natura jest najsłabiej zbadana zwłaszcza w warunkach odbiegających od ziemskich. Obserwacje Kosmosu pozwalają nam na śledzenie procesów zachodzących w ogromnych, nieosiągalnych na Ziemi polach grawitacyjnych, i w ten sposób testować nasze teorie. Jak do tej pory świetnie sprawdza się ogólna teoria względności Einsteina: opis sposobu, w jaki masy zakrzywiają wokół siebie przestrzeń i zmieniają tempo, w jakim płynie czas. Jeśli masy poruszają się w czasoprzestrzeni z przyśpieszeniem, to faluje ona i drga proporcjonalnie do wielkości mas i szybkości ich ruchu. Zmienne w czasie zachowanie się odległości i przepływu czasu w czasoprzestrzeni, wywołane ruchem mas, nazywamy falami grawitacyjnymi.

O modelach obliczeń komputerowych

Tomasz Kazana

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Autor: Tomasz Kazana
    Afiliacja: Instytut Informatyki, Uniwersytet Warszawski

Zastanówmy się nad następującym pytaniem: czym jest komputer? Sądzę, że odpowiedź na tak zadane pytanie może zależeć w znacznej mierze od tego, kogo o to pytamy. Taka sytuacja nie jest, oczywiście, czymś wyjątkowym. Jeśli zamiast informatyką zajmiemy się cukiernictwem i zapytamy: czym jest tort, to też różne osoby będą różnie odpowiadać...

Co to jest?

Komputery kwantowe – od Feynmana do Google'a

"Informacja jest fizyczna" powiedział Rolf Landauer, fizyk, któremu zawdzięczamy zrozumienie faktu, że usunięcie 1 bitu informacji z pamięci komputera wiąże się z nieuniknionym wytworzeniem ciepła o wartości |kT ln 2; gdzie |T jest temperaturą otoczenia, a k stałą Boltzmanna. Był to wynik, który pokazał, że warto myśleć o fizycznych podstawach przetwarzanej przez nas informacji, aby zrozumieć ograniczenia i perspektywy dalszego rozwoju komputerów. Dziś wiemy, że materia na poziomie mikroskopowym opisywana jest przez prawa fizyki kwantowej...

Co to jest?

Jak to działa?

Algorytm faktoryzacji Shora

Wojciech Czerwiński

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Autor: Wojciech Czerwiński
    Afiliacja: adiunkt, Instytut Informatyki, Uniwersytet Warszawski
  • Wersja do druku [application/pdf]: (148 KB)

W 1994 roku Peter Shor, pracujący wówczas w Bell Labs w New Jersey, pokazał, jak przy użyciu hipotetycznego komputera kwantowego rozłożyć w czasie wielomianowym dowolną liczbę naturalną na czynniki pierwsze. W tamtym czasie algorytmy kwantowe dopiero raczkowały. To właśnie odkrycie Shora spowodowało wielki rozwój tej dziedziny. Społeczność informatyków zrozumiała, że gdyby udało się zbudować komputer kwantowy rozsądnej wielkości, to świat stałby się istotnie inny. Nie jest bowiem znany żaden algorytm dla problemu faktoryzacji, czyli rozkładu na dzielniki pierwsze, który działa w czasie wielomianowym na komputerze klasycznym. Co więcej, nawet nie znaleziono algorytmu losowego, który z dużym prawdopodobieństwem w zazwyczaj niedługim czasie faktoryzuje liczbę: nie jest po prostu znana zupełnie żadna rozsądna heurystyka...

Aktualności (nie tylko) fizyczne

Wyplatanie komputera kwantowego

Piotr Zalewski

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Wersja do druku [application/pdf]: (57 KB)

Wyplatanie było ważnym osiągnięciem technologicznym, dzięki któremu tworzono powrozy, koszyki, łapcie, płoty, tkaniny itp. Z drugiej strony czynność ta nie zawsze była poważana, o czym świadczy powiedzenie "pleść trzy po trzy".

Kwantowe wyżarzanie „klasycznej” optymalizacji

Wydaje się, że moc, szybkość obliczeniowa współczesnych komputerów, bazujących na krzemie, osiąga swoje plateau wynikłe z ograniczeń natury materiałowej. Jednocześnie w wielu dziedzinach życia codziennego, poczynając od prób unikania korków w planowanej podróży, poprzez minimalizację kosztochłonności produkcji aż po liczne zaawansowane zagadnienia badawcze z zakresu teorii sterowania, staramy się optymalizować nasze postępowanie. Wobec wspomnianych ograniczeń sprzętowych pozostaje nam poszukiwanie nowych algorytmów dla optymalizacji lub zupełnie nowych paradygmatów obliczeniowych - być może kwantowych?

Jeszcze o algebrze obliczeń kwantowych, czyli artykuł dla Koneserów Macierzy

Maciej Zdanowicz

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Autor: Maciej Zdanowicz
    Afiliacja: Instytut Matematyki, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki, Uniwersytet Warszawski
  • Wersja do druku [application/pdf]: (54 KB)

W poniższym artykule postaramy się przybliżyć Czytelnikowi niektóre podstawowe pojęcia algebry wieloliniowej nad liczbami zespolonymi, która jest podstawą rozważań w kwantowej teorii obliczeń. Bez zbędnej zwłoki przystąpimy od razu do konkretów.

Kryptologia postkwantowa

Tomasz Kazana

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Autor: Tomasz Kazana
    Afiliacja: Instytut Informatyki, Uniwersytet Warszawski

Jednym z ważniejszych osiągnięć informatyki opartej o komputer kwantowy, które zresztą eksponujemy w tym numerze Delty, jest opracowanie efektywnego (wielomianowego od rozmiaru danych) algorytmu na rozkład dużych liczb na czynniki pierwsze. Wspaniały, budzący zachwyt wynik. Nie dość, że przepiękny, korzystający z bardzo ładnego fragmentu matematyki, to jeszcze pozwalający wierzyć, że komputer kwantowy złożony z n kubitów jest istotnie lepszy od komputera klasycznego, zawierającego pamięć o n bitach. Albo inaczej: że (też prezentowany w tym numerze) model obliczeń komputera kwantowego ma istotnie większą siłę wyrazu (przy założeniu wielomianowego czasu działania) niż klasyczny model Turinga czy inne równoważne.

Jak to działa?

BB84 zgłoś się

Łukasz Rajkowski

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Wersja do druku [application/pdf]: (86 KB)

Jak można dowiedzieć się z rozlicznych filmów akcji, nieodłączną częścią życia każdego szanującego się tajnego agenta jest wymiana tajnych informacji, najlepiej takich z wielką, czerwoną pieczęcią "Top Secret". Jeśli agent ma taką możliwość, najlepiej przekazać teczkę pełną tajemnic osobiście, jednak jest to luksus, na który może on pozwolić sobie w niewielu sytuacjach, gdyż nierzadko odbiorca tych tajemnic znajduje się na drugim końcu globu. W tej sytuacji konieczne staje się odpowiednie zaszyfrowanie naszych sekretów, aby nawet w przypadku przechwycenia ich przez oślizgłe macki szwarccharakterów, pozostały one sekretami.

Liczby zespolone czterema sposobami

Marek Kordos

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Wersja do druku [application/pdf]: (54 KB)

Jeżeli określimy dodawanie i mnożenie punktów płaszczyzny, z wyróżnionymi punktami 0 i 1, w sposób przedstawiony na rysunku, to otrzymamy liczby zespolone...

Informatyczny kącik olimpijski

Liczby

Konrad Paluszek

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Wersja do druku [application/pdf]: (49 KB)

W tym miesiącu omówimy zadanie Liczby, które pojawiło się podczas rundy 72. na portalu codeforces.com.

Deltoid

Języki obce

Joanna Jaszuńska

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Wersja do druku [application/pdf]: (166 KB)

Czasem warto przetłumaczyć problem na inny język, aby łatwiej go rozwiązać.

Prosto z nieba

Czy da się żyć na Plutonie?

Michał Bejger

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Autor: Michał Bejger
    Notka biograficzna: Profesor Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN. Członek zespołu naukowego Virgo (Virgo-POLGRAW), który w lutym 2016 r. odkrył fale grawitacyjne.
  • Wersja do druku [application/pdf]: (49 KB)

Do czasu misji New Horizons planetę karłowatą Pluton wyobrażaliśmy sobie, poniekąd słusznie, jako glob pogrążony w ciemnościach, zimny i praktycznie martwy...

Niebo jak własna kieszeń

Niebo w grudniu (2017)

Ariel Majcher

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Wersja do druku [application/pdf]: (1200 KB)

Grudzień odznacza się najdłuższymi nocami w ciągu roku, stąd mogłoby się wydawać, że właśnie w grudniu miłośnicy astronomii mają najwięcej okazji do przyglądania się ciałom niebieskim. Niestety, grudniowe noce bardzo często są zachmurzone lub zamglone i w rezultacie liczba godzin, którą można poświęcić na obserwacje, nie jest taka duża...

Klub 44 - Matematyka

Klub 44M - zadania XII 2017

Marcin Kuczma

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: grudzień 2017
  • Publikacja elektroniczna: 2 grudnia 2017
  • Wersja do druku [application/pdf]: (65 KB)

Liga zadaniowa Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki, Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego i Redakcji Delty

Jak to działa?

Nowe pomysły

Superkomputery

Fizyka a obliczenia równoległe

Paweł Artymowicz

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: maj 2017
  • Publikacja elektroniczna: 1 maja 2017
  • Autor: Paweł Artymowicz
    Afiliacja: University of Toronto
  • Wersja do druku [application/pdf]: (441 KB)
obrazek

Komputery, największy wynalazek nowożytności, mają coraz więcej zastosowań. Jedne pracują w telefonach komórkowych i urządzeniach przenośnych. Innym - superkomputerom - zlecamy np. symulację historii wszechświata. Może kiedyś nauczymy je myśleć podobnie do tego jak sami myślimy. We wstępnym artykule z serii o współczesnych kierunkach w technikach obliczeniowych (zwłaszcza superkomputerowych) pokażemy, jak fizyka tranzystora umożliwiła technologii mikroprocesorowej podwoić prędkość komputerów więcej niż dwadzieścia kolejnych razy (tj. o czynnik |> 220 ≈ milion razy), umożliwiając szybki internet, smartfony i współczesną naukę obliczeniową, i dlaczego kontynuacja dotychczasowego wykładniczego rozwoju techniki komputerowej od trzynastu lat wymaga od programistów zasadniczo nowego podejścia: programowania współbieżnego procesorów wielordzeniowych.

Co to jest?

Nowe pomysły

Bitcoin: złoto XXI wieku

Łukasz Mazurek

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: czerwiec 2016
  • Publikacja elektroniczna: 1 czerwca 2016
  • Autor: Łukasz Mazurek
    Afiliacja: Instytut Informatyki, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki, Uniwersytet Warszawski
obrazek

Czym jest Bitcoin? Najkrótsza odpowiedź na to pytanie brzmi: kryptowalutą. Ale nie w takim sensie krypto-, jak w słowie kryptoreklama. Pierwszy człon tego terminu pochodzi od kryptologii, czyli nauki kojarzącej nam się głównie z szyframi i maszyną szyfrującą Enigma używaną przez Niemców podczas wojny. To właśnie twierdzenia i konstrukcje z tej dziedziny stoją za funkcjonowaniem i bezpieczeństwem Bitcoina.

Asterosejsmologia – sondowanie wnętrza gwiazd

Radosław Smolec

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: czerwiec 2009
  • Publikacja elektroniczna: 2 czerwca 2014
  • Autor: Radosław Smolec
    Afiliacja: Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Warszawie

Wśród gwiazd zmiennych szczególnie ważną rolę odgrywają gwiazdy zmienne pulsujące. Zmieniają one swoją jasność, a także rozmiary i kształt, w sposób okresowy. Wiąże się to z występowaniem w zewnętrznych obszarach gwiazdy warstw częściowej jonizacji gazu. W pewnych warunkach destabilizuje ona gwiazdę, która kurcząc się i rozszerzając wokół położenia równowagi, zachowuje się jak silnik cieplny. W zmienności wielu gwiazd pulsujących można doszukać się wielu okresowości.

Harmonia w muzyce – skąd się bierze?

Maciej Zalewski

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: czerwiec 2009
  • Publikacja elektroniczna: 2 czerwca 2014
  • Autor: Maciej Zalewski
    Afiliacja: Instytut Fizyki Teoretycznej, Uniwersytet Warszawski

Słysząc jakiś dźwięk, zwykle jesteśmy w stanie łatwo określić, czy jest to dźwięk ładny, "muzyczny", czy zwykły hałas. Co więcej, jeżeli zagramy razem dwa dźwięki, np. na fortepianie, czujemy, kiedy one dobrze współbrzmią, a kiedy nie. Dlaczego tak się dzieje?

Mała Delta

Rozety

Wojciech Guzicki

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: czerwiec 2009
  • Publikacja elektroniczna: 2 czerwca 2014
  • Autor: Wojciech Guzicki
    Afiliacja: Instytut Matematyki, Uniwersytet Warszawski
obrazek

Wikipedia

Rozeta z kościoła St-Jean-de-Malte w Aix-en-Provence

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów architektury średniowiecznej, zwłaszcza gotyckiej, są rozety. Są to okrągłe okna z delikatną konstrukcją kamienną, których puste przestrzenie są najczęściej wypełnione witrażami. Pierwsze rozety pojawiają się już w kościołach romańskich; zamiast witrażami są wypełnione cienkimi płytkami kamiennymi, przepuszczającymi światło.

O paradoksach w astronomii

Michał Bejger

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: sierpień 2012
  • Publikacja elektroniczna: 31 lipca 2012
  • Autor: Michał Bejger
    Notka biograficzna: Profesor Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN. Członek zespołu naukowego Virgo (Virgo-POLGRAW), który w lutym 2016 r. odkrył fale grawitacyjne.

Paradoksem w naukach przyrodniczych nazywa się najczęściej zaskakujący wynik hipotezy, która okazuje się nieprawdziwa z powodu zbyt odważnie, a często nieświadomie czynionych założeń. Historia astrofizyki dostarcza wielu znanych przykładów, wśród nich np. paradoks Olbersa (dlaczego nocne niebo jest ciemne?) czy paradoks bliźniąt (czemu jeden z braci po powrocie z podróży relatywistyczną rakietą jest młodszy od tego, który został na Ziemi, skoro poruszali się względem siebie z tą samą prędkością?).

Jak to działa?

Nagrody Nobla

Skąd wiadomo, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej, i co to oznacza?

Mateusz Iskrzyński

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: październik 2012
  • Publikacja elektroniczna: 30 września 2012
  • Autor: Mateusz Iskrzyński
    Afiliacja: doktorant, Instytut Fizyki Teoretycznej, Uniwersytet Warszawski

Nagrodę Nobla z fizyki w roku 2011 otrzymali Saul Perlmutter, Brian Schmidt i Adam Riess w uznaniu wyjątkowego postępu w pomiarach astronomicznych o ważnych konsekwencjach dla kosmologii. Udowodnili oni, że - o ile nasz opis Wszechświata jest poprawny - Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. To liczące sobie zaledwie dekadę odkrycie w zasadniczy sposób zmieniło nasze rozumienie kosmosu.

Poziom trudności gier komputerowych z perspektywy projektanta

Tomek Grochowiak

o artykule ...

  • Publikacja w Delcie: listopad 2012
  • Publikacja elektroniczna: 1 listopada 2012
  • Autor: Tomek Grochowiak
    Afiliacja: projektant gier, obecnie prowadzi własne niezależne studio MoaCube

Gry - komputerowe czy jakiekolwiek inne - opierają się w głównej mierze na pokonywaniu trudności. Niezależnie od tego, czy bawimy się w berka, gramy z kolegami w brydża, czy też spędzamy czas przy najnowszej konsolowej superprodukcji, podstawowy mechanizm tej rozrywki pozostaje dokładnie taki sam. Przed graczem stawiany jest pewien wyimaginowany problem (wyzwanie), który musi on rozwiązać za pomocą posiadanych umiejętności. Przezwyciężanie wyzwań przekłada się na postępy w grze, a towarzysząca temu satysfakcja jest głównym źródłem przyjemności czerpanej z gry.

ciekawe, bardzo ciekawe...

nasze rubryki

Wydanie Delty 12/2017

obrazek

dziwolągi

obrazek
Ile qbitów zmieści się na końcu tego komputera?
obrazek
Jak się rozmnażają kwaterniony?
obrazek
A cóż to za kulka, co się nie stacza z równi pochyłej?
obrazek
Jak jest zrobiona ta czaszka na dole i co ona tam robi?
obrazek
Oops-Leon!
obrazek
Czym pachnie cytryna w lustrze? Pomarańczą! A vice versa?
obrazek
Jakie są wymiary tego kalafiora?
obrazek
Czy dziura może wirować?
obrazek
Przegraliśmy, czy wprost przeciwnie? A może to remis!?
obrazek
So...?
obrazek
To chyba czterowymiarowa kostka! Tylko co to jest wymiar!?
obrazek
... i tak oto udowodniliśmy, że |1~2 1~3 1~4; co u niektórych może wywołać chwilowe poczucie dyskomfortu...
obrazek
Ops! Samowsobność to chyba nieuleczalna choroba.
obrazek
Komu opcję, komu, bo idę do domu.
obrazek
Ilu abakusów trzeba użyć, żeby pomnożyć 37 przez 19?
obrazek
Jak znajduje szukaczka?
obrazek
Panta rhei? Tak, ale w jaki sposób?!
obrazek
A jakiż to wielokąt właśnie prawie skonstruowaliśmy?
obrazek
No to co To jest, skoro Tego nie ma?
obrazek
Czy jesteś pewien, że umiesz tańczyć?
obrazek
No tak, nie ma w tym nic paradoksalnego, bo ta kula jest kwadratowa...
obrazek
Gdzie czworościan foremny ma talię?
obrazek
Czy tej wartości naprawdę warto oczekiwać?
obrazek
Czy aby nie mieszkamy w trójwymiarowej sferze?
obrazek
Zdecydujesz się wreszcie?
obrazek
Czy dach z prostych musi być prosty?
obrazek
Nie graj w to z pudełkiem, bo się nauczy i cię ogra!
obrazek
Na rysunku widzimy pięć punktów i prostą... No bez przesady!!!
obrazek
Kiedy powrócisz, Marilyn?
obrazek
Czy ten problem można rozwiązać w zupełnie inny sposób?
obrazek
Jak szybko rachuje 41 tys. chińskich procesorów?
obrazek
Czy widać tu równoległość?
A może nadrównoległość?
obrazek
Czego się boją drżące wielościany?
obrazek
Jakie problemy ma kierowca tira na drodze z Warszawy do Rzeszowa?
obrazek
Jak rozpoznać Cylona?
obrazek
Czy można chodzić, nie ruszając nogami?
obrazek
Czas to czy Przestrzeń?
obrazek
Dlaczego niebo jest niebieskie?
obrazek
Jak działa koło (rowerowe)?
obrazek
Jaki jest pogląd Lotki-Volterry na wymieranie australijskiej megafauny?
obrazek
Co to znaczy tyle samo?
obrazek
Jakiemu twierdzeniu Euklides nadał numer 2 w szóstej księdze Elementów?
obrazek
Jak utrzymać gracza w ulotnym stanie uniesienia?
obrazek
Jak działa bąbelek?
obrazek
Co tak pięknie gra?
obrazek
Dlaczego  2 |RP jest za ciasno w  3 R ?
obrazek
Jak sobie poradzić z epidemią zombizmu?
obrazek
Jak otworzyć walizkę nie męcząc się za bardzo?
obrazek
Czyżby środek tego graniastego kółka jechał do tyłu?
obrazek
Na początku było Słowo..., ale potem było również słowo Banacha.
obrazek
Czy pustą butelką można podpalić sklep monopolowy?
obrazek
Czy to przypomina wierzchołek góry (pseudo)losowej?
obrazek
Ile trzeba mieć atomów, żeby móc chodzić prosto?
obrazek
Sfera to czy stożek?
obrazek
Kiedy ćwierka czarna dziura?
obrazek
Gdzie najłatwiej znaleźć kwazikryształ o dekagonalnej symetrii?
obrazek
Czy tą metodą można rozwiązać układ z 770 miliardami niewiadomych?
obrazek
Jak wygląda piekło glazurników?
obrazek
Czy to przypomina mikroruchy w chłodziarce sympatycznej?
obrazek
Czy moja ręka jest losowa?
obrazek
A jakby zastosować origami do rozwiązywania równań n-tego stopnia?
obrazek
Proste ciekawego początki...
obrazek
Który z tych warkoczy jest półdodatni?
obrazek
Jak narysować stellę octangulę?
obrazek
Dużo to, czy tak sobie?
obrazek
Co można wyciąć mając dużo czasu?
obrazek
Jak działa dyfuzor?
obrazek
Dlaczego Hanny's Voorwerp jest taki zielony?
obrazek
Jak skonstruować funkcję, której wykres najłatwiej naszkicować pędzlem?
obrazek
Jak estymować, gdy czynnik ludzki kłamie?
obrazek
Czy można przegrać ze sobą? OOps, chyba można!
obrazek
Co Demon Laplace'a myśli chaosie deterministycznym?
obrazek
Ile ścian ma ten 30-sferostożek 3?
obrazek
Czy naprawdę rozmnażanie przez wyżarzanie jest lepsze niż sex? Badania trwają.
obrazek
Jak brzmi ostatni znany ciąg liczb naturalnych?
obrazek
Do czego służy pierścień Kaca?
obrazek
Dlaczego istnieje magnes?
obrazek
Czy to znaczy, że różnica między probabilistą a statystykiem wynosi ß~2?
obrazek
Czy ten wzorzec żonglowania nie jest nazbyt egzotyczny?
obrazek
3n 1 jakiś problem?
obrazek
Czy Dirichlet znał Pigeonhole principle?
obrazek
Czy można tym zamieszać herbatę? A mleko?
obrazek
Co to będzie?! Nic takiego - początek zimy. Za sto lat może być gorzej...
obrazek
Perpetuum mobile? A jakiego gatunku?
obrazek
Ile cukru jest w tej mgławicy?
obrazek
Jaka jest różnica między wiarygodnością a prawdopodobieństwem?
obrazek
Górnicy kopią pieniądze czytając księgę. Czy świat stanął na głowie?
obrazek
Co to ma wspólnego z największą liczbą na świecie?
obrazek
Jaka jest odległość grupy Joy Division od pulsara PSR B1919+21?
obrazek
A jakim to prawem średnia temperatura na sferze jest równa temperaturze w jej środku?!
obrazek
Czy próżnia może być jeszcze bardziej próżna?
obrazek
Czy ta ósemka jest aktualna czy potencjalna?
obrazek
Robienie selfie nieznajomemu dziwnie się kończy...
obrazek
Która godzina?
obrazek
Matematyka małżeństwa: wolisz całkować, czy różniczkować?
obrazek
Co naprawdę mówi ta kaczka?
obrazek
Czy ciekła piana jest mokra czy sucha?
obrazek
Co widać na tym obrazku?
obrazek
Jak żyje hantelek?
obrazek
Coś tu śmierdzi, czy to chlor?
obrazek
Czy czymś takim da się udowodnić Małe Twierdzenie Fermata? A jakże...
obrazek
Dokąd ono idzie?