Delta 8/2026

Zadania

image

Zadanie F 1149

Stacjonarny satelita Ziemi zderzył się czołowo z niewielkim meteoroidem (okruchem skalnym poruszającym się w przestrzeni kosmicznej). W wyniku zderzenia prędkość satelity zmniejszyła się do \(\alpha = 0{,}99\) wartości \(v_0\) przed zderzeniem i nie zmieniła kierunku, a położenie i masa \(m\) satelity nie uległy zmianie. Jak zmienił się okres obiegu Ziemi przez satelitę?

Rozwiązanie
Początkowy okres obiegu satelity wynosił dobę, tj. \(T_0 = 24\) godziny. Przed zderzeniem satelita stacjonarny poruszał się po orbicie kołowej. Przyjmijmy, że promień tej orbity wynosił \(R,\) prędkość \(v_0\) spełniała wówczas związek \(v_0^2 = GM/R,\) w którym \(G\) jest stałą grawitacji, a \(M\) masą Ziemi. Po zderzeniu satelita pozostaje w odległości \(R\) od Ziemi, a jego prędkość zmalała do wartości \(\alpha v_0,\) ale pozostaje prostopadła do promienia wodzącego. Punkt zderzenia staje się więc apogeum nowej orbity eliptycznej. Po zderzeniu moment pędu satelity wynosi \(L = m\alpha v_0 R,\) a energia całkowita \[E = \frac{m\alpha^2v_0^2}{2} - \frac{GMm}{R}.\] Podczas ruchu po orbicie energia i moment pędu pozostają stałe. Dla znalezienia długiej półosi orbity musimy teraz wyznaczyć odległość w perigeum \(r.\) Prędkość w perigeum jest prostopadła do promienia wodzącego \(r\) i wynosi: \(v = L/(mr) = \alpha v_0R/r.\) Ze wzoru na energię całkowitą otrzymujemy: \[E = \frac{m\alpha^2v_0^2}{2} - \frac{GMm}{R} = \frac{mv^2}{2} - \frac{GMm}{r},\] a po podstawieniu \(v\) i skorzystaniu ze związku \(v_0^2 = GM/R\) otrzymujemy równanie: \[\frac{\alpha^2}{2} - 1 = \frac{R}{r}\biggl(\frac{\alpha^2R}{2r} -1\biggr),\] którego rozwiązaniem są apogeum \(r = R\) i perigeum \({r = \alpha^2R/(2-\alpha^2)}.\) Długa półoś orbity wynosi więc \({a = (r +R)/2 = 1/(2-\alpha^2)}.\) Po skorzystaniu z prawa Keplera otrzymujemy ostatecznie: \[T = T_0\left(2-\alpha^2\right)^{-3/2}.\] Liczbowo \(T = 0{,}9709 T_0 \approx 23{,}30\) godziny, czyli około 23 godziny 18 minut.
Zadanie F 1150

Trasa wakacyjnej wycieczki szkolnej jest tak zaplanowana, żeby uczniowie mogli przyjrzeć się kolejno powierzchniom Ziemi, Wenus i Merkurego podczas lotu na niskich (tj. blisko powierzchni planet), kołowych orbitach. Widoki są niezapomniane, a czas pełnego okrążenia każdej z planet jest niemal taki sam i wynosi około 85 minut. Co na tej podstawie można powiedzieć o wewnętrznej budowie odwiedzanych planet?

Rozwiązanie
Według opisu lot wokół każdej z planet odbywał się z odpowiednią dla tej planety I prędkością kosmiczną, a wszystkie okresy obiegu były sobie niemal równe. Pierwsza prędkość kosmiczna \(v_I\) dla planety o masie \(M\) i promieniu \(R\) spełnia znane wszystkim równanie (\(G\) jest stałą grawitacji): \[v_I^2 = \frac{GM}{R}.\] Korzystamy ze związków \(v_I\) z okresem obiegu \(T\) oraz \(M\) ze średnią gęstością planety \(\rho\) i otrzymujemy: \[\frac{4\pi^2 R^2}{T^2} = \frac{4\pi R^3\rho G}{3R}.\] Otrzymujemy: \[\rho = \frac{3\pi}{GT^2}.\] Wniosek: niemal jednakowe czasy obiegu wskazują na niemal równe średnie gęstości Ziemi, Wenus i Merkurego. Podstawienie \(T = 85\) minut oraz \(G = 6{,}6743\cdot 10^{-11}\) m\(^3\)/(kg\(\cdot\)s\(^2\)) prowadzi do \(\rho = 5{,}429\cdot 10^3\) kg/m\(^3.\) W tablicach można znaleźć wartości \(5{,}513\cdot 10^3\); \(5{,}243\cdot 10^3\); \(5{,}427\cdot 10^3\) kg/m\(^3,\) odpowiednio, dla Ziemi, Wenus i Merkurego.
Zadanie M 1861

Czy można umieścić trójkąt równoboczny wewnątrz sześciokąta foremnego w taki sposób, aby każdy wierzchołek sześciokąta widział wszystkie wierzchołki trójkąta? (Punkt \(A\) jest widoczny z punktu \(B,\) jeżeli odcinek \(AB\) nie zawiera punktów wewnętrznych trójkąta).

Rozwiązanie
Niech \(XYZ\) będzie danym trójkątem równobocznym.

Wszystkie punkty, z których widać wierzchołki trójkąta \(XYZ,\) leżą wewnątrz trzech kątów wierzchołkowych do kątów wewnętrznych tego trójkąta.

image

Jeżeli każdy z tych kątów zawiera dokładnie dwa wierzchołki sześciokąta, to jego główne przekątne nie mogą być współpękowe. W przeciwnym razie dwa nieprzyległe wierzchołki sześciokąta leżą w tym samym kącie, na przykład w kącie wierzchołkowym do kąta przy wierzchołku \(X.\) Oznaczmy je przez \(A\) i \(B.\) Wówczas \[\angle AXB \le 60^\circ,\] a zatem odpowiedni łuk \(AXB\) leży na zewnątrz sześciokąta, co jest sprzeczne z założeniem, że punkt \(X\) leży wewnątrz sześciokąta.

Zadanie M 1862

Dany jest wielomian \(f\) stopnia trzeciego o współczynnikach całkowitych, którego współczynnik przy najwyższej potędze jest równy \(1\) lub \(-1.\) Wiadomo, że \(f\) ma trzy różne pierwiastki, z których każdy jest kwadratem liczby naturalnej. Udowodnić, że w ciągu liczb \[|f(1)|,\ |f(2)|,\ |f(3)|,\ \dots\] występuje kwadrat liczby naturalnej.

Rozwiązanie
Z założeń wynika, że \[f(x)=\pm (x-a^2)(x-b^2)(x-c^2),\] gdzie \(a,b,c\) są liczbami całkowitymi dodatnimi. Bez straty ogólności możemy przyjąć, że \(a\le b\le c.\) Połóżmy \[n=ac+bc-ab.\] Jest to liczba całkowita dodatnia, gdyż \[n>bc-ab=b(c-a)\ge 0.\] Ponadto \[n-a^2=ac+bc-ab-a^2=(a+b)(c-a),\] \[n-b^2=ac+bc-ab-b^2=(a+b)(c-b),\] \[n-c^2=ac+bc-ab-c^2=(a-c)(c-b).\] Zatem \[f(n)=\pm (n-a^2)(n-b^2)(n-c^2)\] jest równe \[\mp (a+b)^2(c-a)^2(c-b)^2.\] Wobec tego \[|f(n)|=(a+b)^2(c-a)^2(c-b)^2,\] a więc \(|f(n)|\) jest kwadratem liczby naturalnej.
Zadanie M 1863

Rozważamy wszystkie liczby \(100\)-cyfrowe podzielne przez \(19.\) Udowodnić, że liczba tych spośród nich, które nie zawierają cyfr \(4,\) \(5,\) \(6,\) jest równa liczbie tych spośród nich, które nie zawierają cyfr \(1,\) \(4,\) \(7.\)

Rozwiązanie
Niech \(S=\{0,1,2,3,7,8,9\}\) oraz \(T=\{0,2,3,5,6,8,9\}.\) Zdefiniujmy funkcję \(f\colon S\to T\) wzorem \[f(x)= 3x \ {\rm mod}\ 19.\] Łatwo sprawdzić, że \(f(0)=0,\) \(f(1)=3,\) \(f(2)=6,\) \(f(3)=9,\) \(f(7)=2,\) \(f(8)=5,\) \(f(9)=8,\) więc rzeczywiście \(f\) jest bijekcją z \(S\) na \(T.\) Jej funkcja odwrotna jest zdefiniowana przez \[g(y)= -6y \ {\rm mod}\ 19,\] gdyż \(g(f(x))\equiv -18x\equiv x \pmod{19}\) oraz \(f(g(y))\equiv -18y\equiv y \pmod{19}.\)

Oznaczmy przez \(\mathcal A\) zbiór wszystkich \(100\)-cyfrowych liczb podzielnych przez \(19,\) które nie zawierają cyfr \(4,\) \(5,\) \(6,\) a przez \(\mathcal B\) zbiór wszystkich \(100\)-cyfrowych liczb podzielnych przez \(19,\) które nie zawierają cyfr \(1,\) \(4,\) \(7.\)

Każdej liczbie \(A=\overline{a_{99}a_{98}\dots a_0}\in\mathcal A\) przyporządkowujemy liczbę \[F(A)=\overline{f(a_{99})f(a_{98})\dots f(a_0)}.\] Ponieważ cyfry liczby \(A\) należą do \(S,\) cyfry liczby \(F(A)\) należą do \(T,\) zatem \(F(A)\) nie zawiera cyfr \(1,\) \(4,\) \(7.\) Ponadto pierwsza cyfra \(A\) jest niezerowa i \(f(x)=0\) zachodzi tylko dla \(x=0,\) więc \(F(A)\) jest nadal liczbą \(100\)-cyfrową.

Ponadto dla \(A\in \mathcal{A}\) mamy: \[\begin{aligned} & F(A)\equiv f(a_0)+10f(a_1)+\ldots+10^{99}f(a_{99}) \\ &\equiv 3a_0+10\cdot 3a_1+\ldots+10^{99}\cdot 3a_{99} \\ &\equiv 3A \equiv 0 \pmod{19}, \end{aligned}\] a więc \(F(A)\in\mathcal B.\)

Podobnie dla \(B=\overline{b_{99}b_{98}\dots b_0}\in\mathcal B\) definiujemy \[G(B)=\overline{g(b_{99})g(b_{98})\dots g(b_0)}.\] Wtedy \(G(B)\in\mathcal A,\) a z zależności \(g\circ f=\mathrm{id}_S\) i \(f\circ g=\mathrm{id}_T\) wynika, że \(G\circ F=\mathrm{id}_{\mathcal A}\) oraz \(F\circ G=\mathrm{id}_{\mathcal B}.\) Zatem \(F\) jest bijekcją między \(\mathcal A\) i \(\mathcal B,\) więc \(|\mathcal A|=|\mathcal B|.\)